Așk - Belkis Sena Bilal

Repika

Añnatağak olayîm kóp senelík bolîp-pítken asîl bír mesele…

Anam on yașînda bala eken. Kubadín kóyínde ğașlîgîñ biñ-bír sefasîn súrgen, kîzlarnîñ arasînda Repika atlî gúzel bír kîz bar eken. Kunníñ bírínde Bayramdedege, toyga șakîrtuw bolalar. Kuwanîșlarîna kún tiymiy. Ğuwurîp-ğuwurîp ázírleneler. Súsleneler, eñ kîymetlí urbalarîn kíyeler, hiyğanlanîp arabaga míneler. Hepísí úș kîz bír de arabağî Rewuf, ğañî ósmelí bír ğaș, toy ğolîn tutalar.

Kuwanîp-kuwanîp, ána yetíșiyatîrmîz degende, ğolnîñ ortasînda pat etíp arabalarîñ tegerșígí sîna. Arabadan túșíp, aldga-artka karap imdat bekliyler. Bírew de kórínmiy. Tam tuwganlarîna peșman bolîp turganda, karșî ğoldan ğașka tolî bír araba keliyatîr. Ğașlar onlarnî kórír-kórmez, kîzlarnîñ katlarîna kelíp, ğanlanmaga bașlaylar.

- Ogîr ola, kîzlar! Kayda ketesíz?

- Ewalla, ğașlar! Bayramdedege, toyga ketemíz.

Ğașlar ánaw-mínaw sorayîm eteler. Kîzlar, kîz tukumî bolganî úșún, naz eteler, bílgeníñdiy „hem taz, hem fudul”. Bolarnî kóríp, ğașlar arkalarîn aylandîrîp ketmek ístiyler. Oyerde, kîzlar ózleríne kelíp:

- Ğanîm, bízím tegerșígímízní de yasasañîz!, diyler.

- Bolmaz, heș bolmaz, diy ğașlar kîzlarnî kîzdîrîp.

- Yardîm etíñíz, taa…

- Állegím bolasîz da, diy ğașlar.

- Akam, șîñlarmîz sízge toyda.

Bo șaylî lafîn eșítken soñra, ağele-ağele tegerșíkní yasaylar. Kîzlar kuwanîp arabaga míniyatîrganda, ğașlar:

- Ka-típ tanîrmîz sízní toyda?, dep soraylar.

- Way, ğanîm akam, arabanîñ tegerșígí dep șîñnarsîz, taa!

Abîl-gubîl toyga yetíștíler. Toyda kíșíler vîkîr-vîkîr. Bírew bírewge karamaga wakîtî yok. „Șíngene șala, kurt oynay”. Niyse, ózleríñ șáresín ózlerí kórdíler. Akșam boldî. Kîzlar kíyíníp-kușanîp, „Usun Yusîp” podra pușîsînday bolîp, toy bolgan damga kírdíler. Bír mahálden sora ğașlar șîñlamaga bașladîlar.

Ğașlar:

Alșî man tawî bellí bolmaz,

Bígí men șîgî,

Sînmaz m-eken kîzlarnîñ

Tegerșígí?

Kîzlar:

Ewaldar kîz, ğígítke,

Bír suwîl eter,

Sízdiy etken mátúwler

Yasar da keter.

Ğașlar:

Tegerșígíñíz sînganda

Aldattîñîz,

Gene bízge ğalbarîp

Kelírsíñíz.

Kîzlar:

Awlarîñ atî ozganșîk,

Kóyímníñ tayî,

Bír wakît kîz unutmaz

Ğígítníñ payîn.

Bonday karșîlîknî eșítken sora, ğașlar dúbe-dúz kîzdîlar, ení-kúní delírdíler. It peșmanî boldîlar. Endíden soñ bo inkáarğî kîzlarnî kayîsî oyînga oynatağaklarîna túșúneler. Ne bolsa da, toyîñ zewukîn tata-almadîlar. Túșúne-túșúne suwîlîn taptîlar. „Suwga batağaklar, șamîrga ğatağaklar”, gene bo kîzlarnîñ ğezalarîn bereğekler.

Toy píte. Șakîrtuwlarîñ hepísí kaytmaga bașlay. Herkez kayta-kayta, sîra șímdí bo bek kurnaz kîzlarga kele. Tamam Kubadín ğolînda ekende, tenka bír yerge yetíșkende, ğașlar bír kîznî bastîrîp, bakîrta-bakîrta, șakîrta-șakîrta alîp kașalar.

Úyíne yetíșkende, alîp kașkan ğaș kîzga karay. Șașîp kala. Inangísí bílem kelmiy. Kîz ayîñ onbeșíndiy gúzel! Inğe belí, ela kózlerí, șem-șer kașlarî ğașnî sersem eteler. Kîz da ğașnî begene… Boyî-postî dam tíregíndiy, betí panğarday biyaz, kara șáșlerí dalgalî-dalgalî. Kîzga ateșten kólmek kíydírmege ístegen ğaș, óz-ózín sewda ateșíne ata…

Ğaș man Repika úyleneler, seneler geșe, beș balalî ayile bolalar. Bayramdede kóyínde yașaylar, saygî man, súygí men, kuwanîș man…


Sewda

Kamșîm bașî kalaylî,

Koñșî kîzî kolaylî

Gene Kubadínde bolgan bír asîl olay, gene eskí zamanlardan…

Ekí ğaș bír kúnde bírí-bíríleríne așîk bolalar. Ekewí de komșîlar, ekewí de fîkare ayilelerdenler. Tam bírí-bíríleríne kara sewda bolîp ğúrgende, kîz, ğașîñ bír zengín kîzîna níșanî bolağagîn eșíte. Ğana-ğana kúl bola, sarara-bozara, ólím hálíne yetíșe.

Ğanîklarîn kóp mahál gízliy-almay. Ğengeleríne tuydîra. Túșúne-túșúne bír çáre tabîla. Kîzîñ kîsmetíne, ekí kúnden ğuma namazî bolağak. Ğengelerí, Sewda degen kîzga șonî aytalar:

- Kara! Așa betten ğamíge kíregekte, solda bír terek astîndan geșíle. Sen ğuma kúní namazdan ewel șo terekke míníp, tamam súyeríñ keliyatîrganda sen ístegen șîñîñ ayt.

Sewda ğengelerín aytkanînday ete. Terekke míníp, dórt kózí men súyerín karay. Bír de kórse, beklegen ğaș keliyatîr. Zor-zar, hiyğanlanîp, buwîlîp ayta:

Altînnî, kópní ízliysíñ,

Babasî baynî,

Ğerde turîp sezmiysíñ mí,

Kóktekí aynî?

Ğaș bek tanîgan sesín eșítkende, kuwanîp túrli-túrlí bola. Șarîgîn baylagan kíșí bolîp, heș tînîșîn almadan bek súygen Sewdaga ayta:

Bayda mením damîm yok,

Altînda kózím,

Bír aytarman lafîmnî,

Gerí almam sózím.

O keșe, ekí kara sewda kawușîp úyleneler. Soñra șonlarnî aytalar:

Hasret-hasretke kawuștî,

Kawuștîk bízler,

Zewuk íșínde geșeğek

Endígi kúnler.